Nga Avokat Shpetim R. Mehmeti
Shpetim R. Mehmeti & Associates L.L.C. – Prishtinë
Aksidentet në trafik, përveç dëmeve materiale, shpesh shkaktojnë lëndime trupore, pasoja shëndetësore dhe vështirësi financiare për personat e përfshirë dhe familjet e tyre. Megjithatë, jo të gjithë qytetarët janë të informuar për të drejtat që u garanton legjislacioni i Republikës së Kosovës dhe procedurat që duhet të ndjekin për të realizuar kompensimin e dëmit.
Personat që pësojnë dëme si pasojë e një aksidenti në trafik, nëse plotësohen kushtet ligjore, kanë të drejtë të kërkojnë kompensim për dëmet materiale dhe jomateriale. Kjo e drejtë mbështetet kryesisht në Ligjin për Marrëdhëniet e Detyrimeve dhe Ligjin për Sigurimin e Detyrueshëm nga Autopërgjegjësia.
Kush ka të drejtë të kërkojë kompensim pas aksidentit?
E drejta për kompensim nuk kufizohet vetëm te drejtuesi i automjetit të dëmtuar.
Në varësi të rrethanave të aksidentit dhe përgjegjësisë për shkaktimin e tij, kompensim mund të kërkojnë drejtuesit e automjeteve, pasagjerët, këmbësorët, çiklistët dhe personat e tjerë që kanë pësuar dëme.
Në rastet kur aksidenti ka shkaktuar vdekjen e një personi, legjislacioni parasheh edhe të drejtën e familjarëve të caktuar për të kërkuar kompensim, në kushtet e përcaktuara me ligj.
Duhet theksuar se çdo kërkesë vlerësohet veçmas. Ekzistimi i dëmit nuk nënkupton automatikisht të drejtën për kompensim në çdo rast. Përgjegjësia, lidhja shkakësore dhe provat janë elemente thelbësore për realizimin e kësaj të drejte.
Cilat dëme mund të kompensohen?
Legjislacioni i Kosovës njeh kompensimin e dëmit material dhe jomaterial.
Dëmi material përfshin humbjet ekonomike të shkaktuara nga aksidenti, si dëmtimi i automjetit, shpenzimet e mjekimit dhe rehabilitimit, humbja e të ardhurave për shkak të paaftësisë për punë dhe shpenzime të tjera të nevojshme që lidhen drejtpërdrejt me aksidentin.
Në rastet kur lëndimet shkaktojnë pasoja afatgjata në aftësinë për punë ose nevoja të vazhdueshme për përkujdesje, mund të ekzistojë edhe baza për kompensim në formë rente.
Dëmi jomaterial lidhet me pasojat fizike dhe psikologjike të aksidentit. Këtu përfshihen dhimbjet fizike, frika e përjetuar, dhimbjet shpirtërore për shkak të zvogëlimit të aktivitetit jetësor, shëmtimit dhe pasoja të tjera të njohura me ligj.
Lartësia e kompensimit varet nga rrethanat e rastit, natyra dhe kohëzgjatja e lëndimeve, pasojat shëndetësore dhe provat përkatëse. Për këtë arsye, nuk ekziston një shumë e vetme kompensimi që zbatohet për çdo aksident.
Çfarë duhet të bëni menjëherë pas aksidentit?
Veprimet që ndërmerren pas aksidentit kanë rëndësi të veçantë për procedurën e mëvonshme të kompensimit.
Së pari, duhet të sigurohet ndihma mjekësore për personat e lënduar dhe të njoftohen autoritetet kompetente sipas rrethanave dhe detyrimeve ligjore. Në rastet me lëndime trupore, kontestim të përgjegjësisë apo pasoja serioze, dokumentimi i ngjarjes nga Policia e Kosovës ka rëndësi të veçantë.
Personat e dëmtuar duhet të ruajnë dokumentacionin që ndërlidhet me aksidentin, përfshirë:
- Raportin dhe dokumentacionin policor;
- Raportet mjekësore dhe rezultatet e ekzaminimeve;
- Faturat për mjekim, barna dhe rehabilitim;
- Fotografitë e vendit të aksidentit dhe të automjeteve;
- Dokumentacionin për dëmtimin dhe riparimin e automjetit;
- Dëshmitë për humbjen e të ardhurave, kur kërkohet kompensim mbi këtë bazë.
Dokumentacioni i plotë dhe i ruajtur me kohë ndihmon në vërtetimin e dëmit dhe në trajtimin më të drejtë të kërkesës.
Si paraqitet kërkesa për kompensim te kompania e sigurimit?
Sipas nenit 25 të Ligjit Nr. 04/L-018 për Sigurimin e Detyrueshëm nga Autopërgjegjësia, personi i dëmtuar ka të drejtë që kërkesën për kompensim t'ia paraqesë drejtpërdrejt kompanisë përgjegjëse të sigurimit.
Kërkesa duhet të përmbajë të dhënat e nevojshme për aksidentin, bazën e përgjegjësisë, përshkrimin e dëmeve dhe dokumentacionin mbështetës.
Kompania e sigurimit është e detyruar ta regjistrojë kërkesën dhe ta trajtojë sipas procedurave dhe afateve të përcaktuara me ligj.
Në rastet kur automjeti përgjegjës nuk ka qenë i siguruar, ose kur paraqiten rrethana të tjera të veçanta, mund të zbatohen procedurat përkatëse pranë Byrosë Kosovare të Sigurimit.
Sa kohë ka kompania e sigurimit për t'u përgjigjur?
Neni 26 i Ligjit për Sigurimin e Detyrueshëm nga Autopërgjegjësia përcakton afatet për trajtimin e kërkesave:
15 ditë për dëmet në pasuri dhe 60 ditë për dëmet në persona.
Brenda këtyre afateve, siguruesi duhet ta trajtojë kërkesën dhe ta njoftojë me shkrim personin e dëmtuar për ofertën e kompensimit ose për vendimin e arsyetuar të refuzimit.
Kur kërkesa nuk është e kompletuar, siguruesi duhet ta njoftojë me shkrim të dëmtuarin, brenda tre ditëve nga pranimi, për dokumentet që mungojnë. Fillimi i afateve të trajtimit lidhet me paraqitjen ose kompletimin e dokumentacionit, sipas dispozitave ligjore.
Këto janë afate për trajtimin dhe përgjigjen ndaj kërkesës dhe nuk duhet të ngatërrohen me afatet e parashkrimit të së drejtës për kompensim.
Çfarë ndodh kur kompania e sigurimit ofron kompensim të pamjaftueshëm?
Jo në çdo rast oferta e kompanisë së sigurimit përputhet me vlerën e dëmit që pretendon dhe mund të provojë personi i dëmtuar.
Kur ekziston mospajtim lidhur me lartësinë e kompensimit, pala e dëmtuar mund ta kundërshtojë ofertën duke paraqitur argumente dhe prova shtesë, përfshirë ekspertiza mjekësore, financiare ose të fushave të tjera përkatëse.
Nëse mosmarrëveshja nuk zgjidhet, mund të kërkohet mbrojtje gjyqësore në përputhje me kushtet ligjore.
Është e rëndësishme që, para nënshkrimit të një marrëveshjeje për kompensim përfundimtar, të shqyrtohen me kujdes kushtet dhe pasojat juridike të saj.
A ekziston afat për të kërkuar kompensimin e dëmit?
Po. Neni 357 i Ligjit Nr. 04/L-077 për Marrëdhëniet e Detyrimeve përcakton, si rregull të përgjithshëm, afatin prej tre vjetësh nga dita kur personi i dëmtuar ka marrë dijeni për dëmin dhe personin përgjegjës, ndërsa afatin prej pesë vjetësh nga shkaktimi i dëmit.
Megjithatë, në rrethana të caktuara mund të zbatohen rregulla të veçanta, përfshirë rastet kur dëmi është shkaktuar me vepër penale.
Për këtë arsye, afati duhet të vlerësohet sipas secilit rast konkret. Vetëm paraqitja e një kërkese ose dërgimi i një shkrese kompanisë së sigurimit nuk duhet të konsiderohet automatikisht si ndërprerje e parashkrimit.
Pse është i rëndësishëm përfaqësimi nga avokati?
Procedura e kompensimit të dëmit mund të përfshijë çështje komplekse lidhur me përgjegjësinë për aksidentin, vlerësimin e dëmeve, interpretimin e dokumentacionit mjekësor dhe zbatimin e dispozitave ligjore.
Përfaqësimi profesional mund të ndihmojë në identifikimin e të gjitha kategorive të dëmit, sigurimin e provave përkatëse, shqyrtimin e ofertës së siguruesit dhe ndërmarrjen e veprimeve të nevojshme për mbrojtjen e të drejtave të personit të dëmtuar.
Kompensimi i dëmit pas një aksidenti në trafik është një e drejtë e njohur me ligj, realizimi i së cilës varet nga rrethanat konkrete, përgjegjësia dhe provat.
Personat që kanë pësuar dëme duhet të informohen me kohë për të drejtat e tyre, të ruajnë dokumentacionin e nevojshëm dhe të mos pranojnë marrëveshje përfundimtare pa i kuptuar pasojat juridike.
Shpetim R. Mehmeti & Associates L.L.C., me seli në Prishtinë, ofron këshillim dhe përfaqësim juridik në rastet e kompensimit të dëmit nga aksidentet në trafik, përfshirë procedurat ndaj kompanive të sigurimit dhe procedurat gjyqësore.
Për informata të mëtejshme rreth të drejtave tuaja, mund të kontaktoni zyrën tonë ose të na telefononi në +383 (0)49 564 694 dhe +383 (0)44 564 694 apo në info@shm-law.com
