Avokat Shpetim R. Mehmeti
Shpetim R. Mehmeti & Associates L.L.C. – Prishtinë
Çdo vit, një numër i madh i bashkatdhetarëve që jetojnë në Gjermani, Zvicër, Austri dhe shtete të tjera evropiane udhëtojnë drejt Kosovës me automjetet e tyre. Fatkeqësisht, gjatë qëndrimit në Kosovë mund të përfshihen në aksidente trafiku, të cilat shkaktojnë dëme materiale, lëndime trupore dhe pasoja të tjera financiare.
Një nga pyetjet më të shpeshta që lind në këto raste është: Kush është përgjegjës për kompensimin e dëmit kur automjeti i aksidentuar ka targa të huaja?
Shumë drejtues automjetesh nuk janë të informuar se procedura e kompensimit varet nga përgjegjësia për aksidentin, lloji i sigurimit dhe shteti në të cilin është i regjistruar automjeti që e ka shkaktuar dëmin.
Legjislacioni i Republikës së Kosovës parasheh mekanizma për kompensimin e dëmeve nga aksidentet në trafik edhe kur në aksident përfshihen automjete me regjistrim të huaj.
A kanë të drejtë mërgimtarët të kërkojnë kompensim për aksidentet në Kosovë?
Po. Personat që jetojnë jashtë Kosovës dhe pësojnë dëme nga një aksident trafiku në territorin e saj mund të kërkojnë kompensim, nëse plotësohen kushtet ligjore.
Fakti që automjeti është i regjistruar në Gjermani, Zvicër, Austri apo në ndonjë shtet tjetër nuk përbën, në vetvete, pengesë për realizimin e kësaj të drejte.
Sipas Ligjit Nr. 04/L-018 për Sigurimin e Detyrueshëm nga Autopërgjegjësia, personat e dëmtuar kanë të drejtë të kërkojnë kompensim nga siguruesi përgjegjës ose nga mekanizmat e tjerë përkatës, në varësi të rrethanave të aksidentit.
Megjithatë, duhet të bëhet dallimi ndërmjet dy situatave: kur aksidentin e shkakton një automjet i regjistruar në Kosovë dhe kur shkaktari është një automjet me targa të huaja.
Kur një automjet me targa të Kosovës e shkakton aksidentin
Nëse një mërgimtar, duke drejtuar automjetin e tij me targa gjermane ose zvicerane, pëson aksident në Kosovë për fajin e një drejtuesi tjetër, automjeti i të cilit është i regjistruar dhe i siguruar në Kosovë, kërkesa për kompensim mund t'i drejtohet kompanisë së sigurimit që mbulon përgjegjësinë e automjetit shkaktar.
Për shembull, nëse një automjet me targa gjermane goditet nga një automjet me targa RKS, përgjegjësia për kompensim, nëse vërtetohet përgjegjësia e drejtuesit të automjetit RKS, i adresohet siguruesit përkatës.
Në këtë rast, personi i dëmtuar mund të kërkojë kompensim për dëmet e provuara në automjet dhe, nëse ka pësuar lëndime trupore, edhe për dëmet përkatëse në persona.
Një çështje e rëndësishme është vlerësimi i dëmit material, sidomos kur automjeti është i regjistruar dhe riparohet jashtë Kosovës.
A mund të kërkohet kompensim sipas kostos së riparimit në Gjermani ose Zvicër?
Kjo është një nga çështjet që më së shpeshti shkakton mosmarrëveshje ndërmjet personave të dëmtuar dhe kompanive të sigurimit.
Në rastet kur një automjet me regjistrim të huaj dëmtohet në Kosovë, pronari mund të paraqesë dokumentacion lidhur me koston e nevojshme të riparimit, përfshirë preventivat dhe faturat nga serviset profesionale në shtetin ku automjeti përdoret ose riparohet.
Megjithatë, nuk ekziston një rregull sipas të cilit çdo faturë e servisimit jashtë Kosovës duhet të pranohet automatikisht dhe në shumën e plotë nga siguruesi përgjegjës.
Gjatë vlerësimit duhet të shqyrtohen dëmtimet që lidhen me aksidentin, domosdoshmëria dhe arsyeshmëria e shpenzimeve, vlera e automjetit dhe provat përkatëse.
Nëse kompania e sigurimit ofron një shumë që personi i dëmtuar e konsideron të pamjaftueshme, oferta mund të kundërshtohet me dokumentacion shtesë dhe, kur është e nevojshme, me ekspertizë profesionale.
Çfarë ndodh kur aksidentin e shkakton një automjet me targa të huaja?
Nëse aksidentin në Kosovë e shkakton një automjet i regjistruar jashtë vendit, procedura varet nga mbulesa e vlefshme e sigurimit të atij automjeti.
Për automjetet me regjistrim të huaj që janë të pajisura me sigurim kufitar të vlefshëm, neni 22 i Ligjit për Sigurimin e Detyrueshëm nga Autopërgjegjësia parasheh të drejtën e personit të dëmtuar për të paraqitur kërkesë për kompensim pranë Byrosë Kosovare të Sigurimit.
Në rastet e automjeteve që mbulohen përmes dokumenteve ndërkombëtare të sigurimit të njohura në Kosovë, neni 19 i të njëjtit ligj përcakton gjithashtu rolin e Byrosë në trajtimin e kërkesave për dëmshpërblim.
Në varësi të marrëveshjeve përkatëse, trajtimi i kërkesës mund të realizohet edhe përmes kompanive korrespondente ose strukturave të autorizuara.
Për këtë arsye, identifikimi i saktë i sigurimit të automjetit shkaktar është një nga veprimet më të rëndësishme pas aksidentit.
A është i vlefshëm Kartoni i Gjelbër në Kosovë?
Kosova aktualisht nuk është pjesë e sistemit ndërkombëtar të Kartonit të Gjelbër.
Për këtë arsye, automjetet e regjistruara në shtete si Gjermania, Zvicra dhe Austria, si rregull, duhet të pajisen me sigurim kufitar të vlefshëm për territorin e Kosovës.
Megjithatë, ekzistojnë marrëveshje të veçanta për njohjen reciproke të sigurimeve me disa shtete të rajonit.
Sipas informacioneve të publikuara nga Byroja Kosovare e Sigurimit, Kosova ka marrëveshje për njohjen e dokumenteve të sigurimit me Shqipërinë, Serbinë, Maqedoninë e Veriut dhe Malin e Zi, sipas kushteve përkatëse të secilës marrëveshje.
Për automjetet nga Shqipëria dhe Serbia njihet sigurimi i vlefshëm i autopërgjegjësisë sipas marrëveshjeve përkatëse, ndërsa për automjetet nga Maqedonia e Veriut dhe Mali i Zi kërkohet Kartoni i Gjelbër përkatës.
Përpara udhëtimit rekomandohet të kontrollohen kushtet aktuale të mbulimit dhe vlefshmëria e dokumenteve të sigurimit.
A e mbulon sigurimi kufitar dëmtimin e veturës suaj?
Këtu ekziston një dallim shumë i rëndësishëm.
Sigurimi kufitar është sigurim i detyrueshëm i autopërgjegjësisë, i cili mbulon përgjegjësinë për dëmet që u shkaktohen palëve të treta.
Ai nuk është i njëjtë me sigurimin KASKO.
Nëse një drejtues automjeti me targa gjermane shkakton vetë aksidentin në Kosovë, sigurimi kufitar nuk i garanton atij kompensimin e dëmit të automjetit të vet.
Në këto raste duhet të shqyrtohet nëse automjeti ka sigurim KASKO dhe nëse kontrata përkatëse ofron mbulesë territoriale për Kosovën dhe për llojin konkret të dëmit.
Për rrjedhojë, drejtuesit e automjeteve me regjistrim të huaj duhet ta kontrollojnë këtë çështje përpara udhëtimit.
Çfarë ndodh nëse aksidentin e shkakton një automjet i pasiguruar?
Nëse aksidenti shkaktohet nga një automjet që nuk ka sigurim të vlefshëm të autopërgjegjësisë, personi i dëmtuar mund të ketë të drejtë të paraqesë kërkesë për kompensim pranë Byrosë Kosovare të Sigurimit.
Neni 18 i Ligjit Nr. 04/L-018 parasheh kompensimin e dëmeve të shkaktuara nga automjetet e pasiguruara, në kushtet dhe kufijtë e përcaktuar me ligj.
Megjithatë, duhet dalluar rasti i automjetit të pasiguruar nga ai i automjetit të paidentifikuar.
Në rastet kur automjeti shkaktar nuk mund të identifikohet, ligji parasheh rregulla të veçanta. Veçanërisht, dëmet në vetë automjetin e dëmtuar nuk mbulohen nga mekanizmi i parashikuar për automjetet e paidentifikuara, ndërsa për dëmet në persona ekzistojnë të drejta të posaçme.
Prandaj, identifikimi i automjetit shkaktar dhe sigurimi i provave pas aksidentit kanë rëndësi vendimtare.
Çfarë duhet të bëjë një mërgimtar menjëherë pas aksidentit në Kosovë?
Pas një aksidenti me automjet me targa të huaja, veprimet fillestare mund të ndikojnë drejtpërdrejt në mundësinë e realizimit të kompensimit.
Në radhë të parë duhet të sigurohet ndihma për personat e lënduar dhe të njoftohet Policia e Kosovës sipas detyrimeve ligjore dhe rrethanave të rastit.
Në veçanti, rekomandohet që personi i përfshirë në aksident:
- Të sigurojë dokumentimin e aksidentit nga autoritetet kompetente, veçanërisht kur ka lëndime, dëme serioze ose mosmarrëveshje për përgjegjësinë.
- Të fotografojë vendin e aksidentit dhe dëmtimet e automjeteve, kur kjo mund të bëhet në mënyrë të sigurt.
- Të marrë të dhënat e drejtuesit tjetër, numrin e regjistrimit të automjetit dhe informacionet për sigurimin.
- Të ruajë dokumentacionin mjekësor dhe faturat e shpenzimeve.
- Të njoftojë siguruesin përkatës dhe të verifikojë se ku duhet të paraqitet kërkesa për kompensim.
- Të sigurojë dokumentimin e gjendjes dhe dëmtimit të automjetit para riparimit, në mënyrë që të mos vështirësohet vlerësimi i dëmit.
Kur palët plotësojnë Raportin Evropian të Aksidentit, duhet të sigurohen që të dhënat e paraqitura të jenë të sakta.
Në rastet kur personi planifikon ta largojë automjetin nga Kosova menjëherë pas aksidentit, këshillohet që të sigurohen paraprakisht provat dhe, kur është e nevojshme, të koordinohet kontrolli i dëmit me institucionin përgjegjës.
A mund të kërkohet kompensim edhe pasi mërgimtari kthehet jashtë Kosovës?
Po. Kthimi në shtetin ku personi jeton nuk e përjashton automatikisht të drejtën për të vazhduar procedurën e kompensimit për një aksident të ndodhur në Kosovë.
Personi i dëmtuar mund të autorizojë një avokat për ta përfaqësuar gjatë komunikimit me kompaninë e sigurimit, Byronë Kosovare të Sigurimit dhe, nëse është e nevojshme, gjatë procedurës gjyqësore.
Megjithatë, përfaqësimi në distancë nuk e përjashton nevojën për dokumentacion të plotë, ekzaminime, ekspertiza apo veprime të tjera procedurale që mund të kërkohen sipas rastit.
Për këtë arsye, është e rëndësishme që personat që jetojnë jashtë Kosovës t'i ndërmarrin veprimet e nevojshme pa vonesa të panevojshme.
Cilat dëme mund të kërkohen?
Nëse ekziston baza ligjore për kompensim, personi i dëmtuar mund të kërkojë shpërblimin e dëmit material dhe jomaterial.
Në rastet e dëmeve materiale mund të kërkohen shpenzimet e nevojshme për riparimin e automjetit, humbjet e tjera ekonomike të provuara dhe shpenzimet që lidhen drejtpërdrejt me aksidentin, për aq sa plotësohen kushtet ligjore.
Kur aksidenti shkakton lëndime trupore, mund të kërkohet edhe kompensimi i dhimbjeve fizike, frikës, pasojave shëndetësore, shpenzimeve të mjekimit dhe humbjes së të ardhurave.
Çdo kategori e dëmit duhet të mbështetet në dokumentacion dhe prova përkatëse.
Lartësia e kompensimit përcaktohet sipas rrethanave konkrete, përgjegjësisë për aksidentin dhe legjislacionit të zbatueshëm.
Përfundim
Përfshirja e një automjeti me targa të huaja në një aksident trafiku në Kosovë nuk nënkupton se realizimi i kompensimit duhet të bëhet domosdoshmërisht jashtë Kosovës.
Në shumë raste, personi i dëmtuar mund ta realizojë kërkesën e tij përmes kompanisë përgjegjëse të sigurimit në Kosovë, Byrosë Kosovare të Sigurimit ose mekanizmave të tjerë të njohur me ligj.
Megjithatë, për të përcaktuar se ndaj kujt duhet të paraqitet kërkesa, duhet të verifikohen përgjegjësia për aksidentin, dokumentacioni i sigurimit dhe rrethanat e veçanta të rastit.
Për mërgimtarët që jetojnë jashtë Kosovës, përfaqësimi juridik mund të jetë veçanërisht i rëndësishëm për realizimin e të drejtave të tyre pa pasur nevojë të udhëtojnë vazhdimisht drejt Kosovës.
Shpetim R. Mehmeti & Associates L.L.C., me seli në Prishtinë, ofron këshillim dhe përfaqësim juridik për personat që kanë pësuar dëme nga aksidentet në trafik, përfshirë rastet me automjete të regjistruara jashtë Kosovës dhe kërkesat për kompensim ndaj kompanive të sigurimit.
Për shqyrtimin juridik të rastit tuaj, mund të kontaktoni zyrën tonë:
Shpetim R. Mehmeti & Associates L.L.C.
Prishtinë, Republika e Kosovës
Tel: +383 (0)49 564 694
E-mail: info@shm-law.com
Web: www.shm-law.com
